Physical Address
304 North Cardinal St.
Dorchester Center, MA 02124
Bu yazıda BPMN’de (Business Process Model and Notation) kullanılan event’lerin ne işe yaradığını, hangi durumlarda tercih edildiğini ve süreç içinde nasıl davrandıklarını öğreneceksin. Özellikle timer, message ve signal event’lerinin farklarını net şekilde anlayacak, hangi senaryoda hangisini kullanman gerektiğini kavrayacaksın.
Event Nedir ve Süreçte Ne İşe Yarar?
Şimdi şöyle bir düşün: Bir süreç başlıyor, ilerliyor ve bir noktada bitiyor. Ama bu akışın “ne zaman başlayacağı”, “neye göre ilerleyeceği” ve “ne zaman duracağı” gibi kararları kim veriyor?
İşte burada event’ler devreye girer.
Event’ler, süreç içinde bir şeyin olduğunu, olacağını ya da beklendiğini ifade eder. BPMN’de üç temel event tipi vardır:
- Start Event → süreci başlatır
- Intermediate Event → süreç içinde bir şeylerin olmasını bekler ya da tetikler
- End Event → süreci sonlandırır
Yani şöyle düşün:
Yani şöyle düşün:
Start event = “Başla” düğmesi
Intermediate event = “Bekle / kontrol et” noktası
End event = “Bitti” noktası
Bu event’ler aslında süreç içinde “token” denilen bir akışın hareket etmesini sağlar.
Bunu şöyle hayal edebilirsin:
Bir topun bir boru içinde ilerlediğini düşün. Start event topu içeri bırakır, intermediate event’ler topu durdurabilir veya yönlendirebilir, end event ise topu sistemden çıkarır.
Timer Event: Zamanla Çalışan Süreçler
İlk önemli event türü: Timer Event
Bu event zaman bazlı çalışır. Yani bir şeyin belirli bir zaman geldiğinde ya da bir süre geçtikten sonra gerçekleşmesini sağlar.
Timer Start Event
Bu event süreci otomatik başlatır.
Örneğin:
- Her gece saat 00:00’da çalışan bir batch job
- Haftalık rapor üreten bir sistem
Yani şöyle düşün:
Alarm kuruyorsun ve alarm çaldığında süreç başlıyor.
Intermediate Timer Event
Bu event süreç başladıktan sonra devreye girer ve bir süre bekletir.
Örneğin:
- “1 saat sonra devam et”
- “Etkinlikten 1 ay önce işlem yap”
Buradaki kritik nokta: Sayaç, token o noktaya geldiğinde başlar.
Bunu şöyle hayal edebilirsin:
Online bilet aldın → sistem 1 saat bekliyor → sonra bileti gönderiyor
Ya da daha gelişmiş senaryo:
- Konser tarihi var
- Sistem “konserden 1 ay önce” tetikleniyor
Yani sabit süre değil, dinamik zamanlama da yapılabilir.
Message Event: Süreçler Arası İletişim
Şimdi biraz daha kritik bir konuya gelelim: Message Event
Bu event, süreçlerin birbirleriyle konuşmasını sağlar.
Ama burada önemli bir kural var:
- Mesaj başka bir sürece gider
- Aynı süreç kendi kendine message göndermez
Catch ve Throw Mantığı
Message event iki şekilde çalışır:
- Catch (yakalama) → mesajı bekler
- Throw (gönderme) → mesaj yollar
Yani şöyle düşün:
Biri sana mail atıyor (send), sen de maili okuyorsun (catch)
En Kritik Kural: One-to-One
Message event’lerde birebir eşleşme vardır.
Yani:
- 1 mesaj → 1 alıcı
Ne fazla ne eksik.
Bunu şöyle hayal edebilirsin:
Kargo gönderiyorsun ama adres tek bir kişiye ait olmak zorunda.
Neden Kullanılır?
En büyük kullanım amacı: Scope ayırmak
Scope (kapsam)
Bir sürecin başlangıcı ve bitişi arasında kalan sorumluluk alanıdır.
Yani şöyle düşün:
Senin sorumluluğun burada bitiyor, sonrası başka bir ekibin işi.
Örnek:
- Sipariş süreci bitti → faturalama sürecine mesaj gönderildi
- Onboarding süreci → background check sistemine mesaj attı
Bu sayede sistemler birbirine bağlı ama bağımlı değil.
Message Event’te Correlation Mantığı
Şimdi işin teknik kısmı biraz derinleşiyor.
Birden fazla süreç aynı mesajı bekliyorsa ne olacak?
Cevap: Correlation Key
Bu anahtar, mesajın doğru sürece gitmesini sağlar.
Yani şöyle düşün:
100 tane sipariş var ama sen sadece “OrderID=123” olanı güncellemek istiyorsun.
Message:
- Name → mesaj tipi
- Correlation Key → hangi instance
Bu ikisi birlikte doğru hedefi bulur.
Signal Event: Broadcast Mantığı
Message event’leri anladıysan, şimdi daha serbest bir versiyonuna bakalım: Signal Event
Bu event mesaj gibi çalışır ama çok daha gevşek kurallara sahiptir.
En büyük fark:
- Message → birebir
- Signal → broadcast (yayın)
Yani:
- 0 kişiye gidebilir
- 1 kişiye gidebilir
- 100 kişiye gidebilir
Bunu şöyle hayal edebilirsin:
Message = WhatsApp DM
Signal = Twitter paylaşımı
Ne Zaman Kullanılır?
Özellikle şu senaryolarda:
- Bir olay gerçekleştiğinde birden fazla süreci tetiklemek
- Paralel çalışan sistemleri aynı anda başlatmak
Örnek:
- Data processing bitti
- 10 farklı raporlama süreci aynı anda başlıyor
Timer burada işe yaramaz çünkü süre belirsiz.
Ama signal:
→ “İşlem bitti” diye bağırır
→ Herkes duyup harekete geçer
Gelişmiş Kullanım: Dinamik Signal
Signal’lar aslında filtrelenebilir.
Örneğin:
- “user-update-123” gibi dinamik isimler üretilebilir
Bu sayede broadcast yaparken bile hedef daraltılabilir.
Diğer Event Türleri (Hızlı Bakış)
Bazı event’ler daha özel ama oldukça kullanışlı.
Conditional Event
Bir şart gerçekleşene kadar bekler.
Yani şöyle düşün:
“Fiyat düşerse al, yükselirse sat”
Link Event
Model içinde “kısayol” sağlar.
Bunu şöyle hayal edebilirsin:
Haritada teleport noktası gibi
Büyük diyagramlarda çizgileri karmaşıklaştırmadan akışı taşır.
Terminate Event
Tüm süreci anında bitirir.
Normal end event:
→ sadece gelen token’ı bitirir
Terminate event:
→ tüm token’ları öldürür
Yani şöyle düşün:
“Programı kapat” vs “sadece bu sekmeyi kapat”
Event-Based Gateway
Birden fazla event’i aynı anda bekler.
İlk gerçekleşen kazanır.
Bunu şöyle hayal edebilirsin:
- Ya mesaj gelir
- Ya süre dolar
- Ya sinyal gelir
Hangisi önce olursa süreç oradan devam eder.
Özet
Aslında bu çok basit: BPMN’de event’ler, sürecin ne zaman başlayacağını, neye göre ilerleyeceğini ve nasıl biteceğini kontrol eder. Timer event’ler zaman bazlı çalışır, message event’ler süreçler arası kontrollü iletişim kurar ve signal event’ler geniş çaplı bildirimler yapar. Aralarındaki farkı anladığında, karmaşık görünen süreç modellerinin aslında oldukça sistematik ve tahmin edilebilir şekilde çalıştığını fark edersin. Özellikle “hangi durumda bekliyorum, hangi durumda tetikleniyorum” sorusunu doğru cevapladığında, event seçimi zaten kendiliğinden netleşir.
Bu yazı BPMN Intermediate Events and How to Use Them In Camunda videosundan ilham alınarak yazılmıştır.
